AHMET PİRİŞTİNA KENT ARŞİVİ VE MÜZESİ (APİKAM), İzmir Büyükşehir Belediyesi Sosyal ve Kültürel İşler Daire Başkanlığı´na bağlı bir müdürlüktür. Günümüz dünyasında belediye hizmet anlayışında görülen kökten değişim, yeni hizmet birimleri yaratmayı beraberinde getirdi. Bu değişim sonunda kent arşivleri ve müzeleri, kentsel hizmet kurumu olarak algılanmaya ve değer görmeye başladılar. Kültürel hizmet üretimi, bilinçli kentli oluşumunun ön koşuludur. APİKAM, kentin belleğini oluşturmak yanında çeşitli sergilerle ve diğer etkinliklerle İzmirlilerin kentsel aidiyet bağlarını güçlendirme amacı doğrultusunda çalışmaktadır.
Kurum, iki ana birimden oluşmuştur: Arşiv ve Müze. Kent Arşivi, İzmir´in geçmişten getirdiği birikimi yansıtan her türlü materyali derlenmiş ve tasnif edilmiş olarak barındırmayı amaçlamaktadır. Ancak arşiv, sadece bir belge deposu olmayacaktır. İzmir Kent Arşivi´nde toplanan malzeme bilimsel yöntemlere göre tasnif edilmekte ve bilgisayar teknolojisinin bütün imkanları kullanılarak araştırmaya açık hale getirilmektedir. İzmir´in yaşamış olduğu uygarlıklar silsilesi, Osmanlı döneminde ulaştığı büyük birikim düzeyi ve imparatorluğun dünya ekonomisi ile entegre olabilen bir kaç kentinden birisi oluşu, bu kenti uluslararası bir kimliğe kavuşturmuştur. Dolayısıyla kurulan arşivin tarih, sanat tarihi, mimari, etnografya, arkeoloji vb. sosyal bilimler bağlamında uluslararası entelektüel ilginin adresi olması hedeflenmektedir. Arşivin belirttiğimiz bu özelliği sayesinde, İzmir´in tarihsel olarak ilişkide bulunduğu Venedik, Floransa, Cenova, Dubrovnik, İskenderiye, Marsilya, Londra, Amsterdam ve Rotterdam gibi pek çok kentle akademik ilişki kurma şansı olabilecektir. Belge değişimi, ortak projeler, kongre ve sempozyumlar İzmir ile söz konusu kentler arasında sürekli bir bağ oluşmasına zemin hazırlayacaktır. Akademik diye nitelenebilecek bu ilişkinin üzerine, iş adamlarının anlaşmaları ve belediyeler arasında kurulacak işbirliğinin getireceği katkıları da vurgulamak gerekmektedir. İzmir Kent Arşivi, eski İtfaiye binasının ikinci katında bulunmaktadır. Bu katta arşivin araştırma salonu ve teknik birimler ile, realize edilecek projelerin hazırlık çalışmalarını yürüten görevlilere ait ofisler yer almaktadır. Araştırma salonunda, her biri arşiv veri tabanına bağlı olan özel olarak tasarlanmış 24 adet bilgisayarlı çalışma masası yer almaktadır. Araştırmacılar, bu salonda arşivlenmiş olan belgelere ve fotoğraflara ulaşılabilmektedir.
Kent Arşivi´nin en önemli özelliği sahip olduğu teknik alt yapısıdır. Derlenen malzemenin tamamı mikrofilm ve dijital kayıtlama yoluyla saklandığından, araştırmacılar malzemenin aslı üzerinde çalışmayacaklardır. Bu amaçla belgeyi aynı anda hem mikrofilme hem de dijital olarak bilgisayara kayıtlayabilen hybrid kameradan yararlanılmaktadır. Kamera, soğuk ışıklıdır ve optik okuyucu özelliği taşıdığı için, çekim sırasında belgelere zarar vermemektedir. Hybrid kamera, Türkiye´de sadece Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve İzmir Kent Arşivi´nde bulunmaktadır. Bu kameraya ek olarak, çeşitli arşivlerden getirilen mikrofilmleri tarayarak bilgisayara aktaran bir mikrofilm konvertör cihazı da arşivin teknik donanımı arasında bulunmaktadır. Dolayısıyla bütün arşivsel malzeme, bu makineler aracılığıyla bilgisayar ortamına aktarılmaktadır. Araştırmacılar, anahtar sözcükler veya değişik arama yollarıyla, ana bellekte bulunan verileri konuları açısından kısa sürede tarayabilecek ve tespit edebileceklerdir. Aradıkları belgeleri ister CD ortamına kayıtlayabilecek veya isterse bilgisayar çıktısı olarak edinebileceklerdir. Tahmin olunacağı üzere araştırmayı sonuçlandırma süresi, büyük bir hız kazanacaktır. Böylece İzmir Kent Arşivi´nde araştırma yapmak için mutlaka arşive gelmek gerekmemektedir. Arşive üye olan herkes, dünyanın her yerinden, evinden veya ofisinden bilgisayar aracılığı ile arşivin web sayfası üzerinden veri tabanına ulaşarak istediği belgeleri alma imkanına sahiptir. Kent Arşivi´ndeki teknik alt yapı, kesintisiz güç kaynağı ile korunmaktadır.
Araştırma salonu, çok amaçlı olarak tasarlanmıştır. Salon, aynı zamanda konferans ve toplantı salonu olarak da kullanılmaktadır. Ayrıca araştırma salonunda açık raf sistemiyle çalışan bir kütüphane de bulunmaktadır. Kütüphanemiz, merhum İzmir belediye başkanı Ahmet Piriştina ´nın ve gazeteci-tarihçi-yazar Orhan Koloğlu ´nun değerli bağışlarının yanı sıra İzmir Kent Kitaplığı´nın yayınları ve İzmir hakkında temel başvuru eserlerinin yer aldığı yaklaşık 11.000 kitaptan oluşmuştur. Kent Müzesi, kentin tarihini görsel olarak sunan bir birimdir. Kent Arşivi´nde üretilecek olan bilginin kullanıldığı sergilerle, İzmir halkının kent bilincine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, arşiv ve müze birbirini tamamlayan birimler olarak düşünülmelidir. Kent tarihi ve kültürünün en geniş ve en parlak paylaşıma sahip vitrininin Kent Müzesi olduğu, son yıllarda dünya genelinde kabul edilen bir çıkarım olarak dikkat çekiyor. Bu müzeler kentsel belleğin gösteri sahnesidir. Dolayısıyla Kent Müzesi sadece teşhir mekanı değil; aynı zamanda kültürel etkileşim ve yönelimin hakim olduğu bir kamusal alandır. Üstelik bu kamusal alanın nasıl düzenleneceğine karar vermek ve onu değiştirmek isteğe bağlıdır. İstenildiğinde yeniden düzenlenebilir; sergilerin amaç ve hedef kitlesine göre tekrar tekrar değiştirilebilir. Okunur müze adıyla tanımlanan türün benimsenmesi sonucu; müzeyi sürekli değiştirme imkanı, hayallerimiz kadar genişleyebilmektedir. Bu nedenle İzmir Kent Müzesi, durağan bir obje müzesi olarak değil, sınırsız sayıda ve formda sergi yapılabilmesi olanağına sahip bir "okunur müze" olarak tasarlanmıştır. İzmir Kent Müzesi´nin açılış sergisi "Kent ve Ticaret" temasını işlemektedir. Müzemiz haftanın yedi günü sabah saat 08:30´dan akşam saat 18:00´a kadar açıktır. Toplu ziyaretlerde randevu alınması halinde sergi bir rehber eşliğinde gezilir. Tüm bunların yanı sıra APİKAM´da yetmiş kişilik bir drama-toplantı salonu da bulunmaktadır. Müze ziyaretçileri, APİKAM´ın giriş katında bulunan bu salonda sergiyi görsel olarak izleyebileceklerdir. Salon; ilköğretim ve lise öğrencilerince oynanacak olan dramaların sergileneceği bir drama salonu olmanın yanı sıra, konferans ve video salonu olarak çok amaçlı olarak işlevlendirilmiştir. Salon, özel konferans ve paneller için de tahsis edilebilir. Aynı katta kitap-hediyelik eşya bölümlerinden başka, arşive kazandırılan malzemenin ilk ayrımının yapıldığı ön tasnif odası da yer almaktadır. Hediyelik Eşya ve Kitap Satış biriminde, İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Kitaplığı yayınları ve İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından yaptırılan çeşitli objeler satışa sunulmaktadır.
3 bin 592 m² arazi üzerine 1024 m² metrekare kullanım alanı bulunan APİKAM binasının bir kısmı, İzmir Milli Kütüphane kolleksiyonunda bulunan 1440 cilt Osmanlıca ve yaklaşık 8000 cilt Latin alfabesiyle basılmış gazete, 5000 el yazması eser için tahsis edilmiştir. Tüm bu tarih mirası, sabit ısı ve nem altında korunmaktadır. Bu kısımda bir de Milli Kütüphane araştırma salonu bulunmaktadır. APİKAM´ın avlusunda, menüsünü ağırlıklı olarak İzmir yemeklerine ayıran restoran, Ege Bölgesi ve İzmir´in zengin mutfak kültürünü ziyaretçilerine tattırmaktadır.